Je kunt niet even naar de Gamma

Martijn Dragt is adviseur praktijkleren en werkt vanuit LeerSaam mee aan het keuzedeel
Stevig staan, verbindend zijn. Na jaren als begeleider weet hij wat het betekent als het werk
aan jezelf gaat trekken. In deze column vertelt hij waarom een diploma niet genoeg is om
overeind te blijven.

Een timmerman van wie de hamer breekt, rijdt naar de bouwmarkt. Nieuwe hamer, klus
afmaken. Als begeleider heb je die optie niet. Of je nu op een woongroep werkt, ambulant of op de dagbesteding: het enige instrument dat je in je koffer hebt, ben je zelf. Raakt jouw gereedschap uit balans? Dan is er geen winkel waar je een nieuwe versie van jezelf haalt. Je moet het doen met wat je hebt en je moet het zelf onderhouden.

Als je werk ineens verandert

Dat klinkt logisch, maar ik heb het niet op school geleerd. Ik leerde het toen ik als begeleider in een kamertrainingscentrum werkte, waar jongeren toewerkten naar zelfstandig wonen. Ik kende mijn vak en mijn bewoners en had mijn draai gevonden, tot de organisatie besloot alles anders in te richten. Groepen gingen door elkaar, de 21-jarige kreeg een kamer naast de achtjarige en ik stond ineens in een setting die ik niet herkende. Mijn kennis was niet verdwenen.

Wat ontbrak, was het besef van wat die verandering met mij deed en hoe ik daar dan in moest staan. Bewoners voelen dat feilloos aan, waardoor het werk in één klap zwaarder wordt.

Een diploma is geen onderhoudsplan

Inmiddels werk ik als adviseur praktijkleren en ondersteun ik de praktijkbegeleiders die leerlingen en stagiaires dagelijks begeleiden. Juist vanaf die afstand zie ik precies hetzelfde gebeuren. Toen ik vanuit LeerSaam met collega’s uit andere organisaties aan tafel zat, bleek dat zij het ook zagen. Starters komen van de opleiding met alle competenties afgevinkt. Ze kunnen rapporteren, ze kennen de methodieken en ze hebben laten zien wat ze kunnen.

Wat ze niet hebben meegekregen, is hoe je overeind blijft als je omgeving verandert. Dat doet die omgeving voortdurend: een cliënt vertrekt en er komt een nieuwe met een andere vraag, een collega of leidinggevende drukt op een knop waar jij niet tegen kunt, of thuis word je ineens mantelzorger. Al die dingen neem je mee naar de werkvloer.

“Leren ze dat dan niet op school?” hoor ik vaak. Nee, of te weinig. Dat is niet de schuld van school of van de starter. We hangen met elkaar heel veel aan een diploma: nu heb ik het papiertje, nu kan ik de wereld aan. Een diploma bewijst wat je kunt. Hoe je jezelf onderhoudt als het schuurt, staat er niet op.

Stevig staan, verbindend zijn

Daarom hebben we vanuit LeerSaam, samen met een aantal organisaties, een gedragswetenschapper en DNA Next, het keuzedeel Stevig staan, verbindend zijn ontwikkeld. Het is in feite een onderhoudsbeurt voor je instrument: wie ben ik, wat doet dit werk met mij en wat heb ik nodig om in contact te blijven met de cliënt en met mijn collega’s? Twee leergangen zijn inmiddels afgerond. Deelnemers vertellen dat ze zichzelf beter kennen en daardoor beter weten wat ze willen. De één zet een stap in haar werk, de ander doet het een tandje rustiger. Allebei goed, want het doel is dat mensen met plezier naar hun werk blijven gaan.

Leren van elkaar

Wat de leergang bijzonder maakt, is de samenstelling. Deelnemers komen uit allerlei verschillende organisaties, van forensische zorg tot een woonvorm waar het rustig aan toegaat. Ze werken aan zelfkennis en aan de vraag wat het werk met hen doet, maar leren minstens zoveel van elkaar. Wie altijd in dezelfde setting werkt, ontdekt hoe anders het er een paar kilometer verderop aan toegaat. Dat opent ogen en dat is precies de bedoeling.

Tegelijk is de leergang nog in ontwikkeling en leert elke ronde ons iets. Zo haakte een deelnemer af omdat de zware casuïstiek van anderen haar afschrikte. Dat begrijp ik goed als je uit een rustige woonvorm komt en naast iemand uit de forensische zorg zit. Die verschillen zijn de kracht van de groep, maar we moeten er scherp op blijven dat ze niet gaan overheersen. Meer ruimte voor je eigen groei, naast het luisteren naar de verhalen van anderen, is daarom iets waar we voor de volgende leergangen naar kijken.

Ook werken we eraan om het keuzedeel in de opleiding Maatschappelijke Zorg te krijgen, zodat studenten er straks al tijdens hun opleiding voor kunnen kiezen.

Je opleiding is klaar, jij niet

Wat ik mensen die net beginnen wil meegeven: je opleiding is klaar, jij niet. Je bent het enige gereedschap dat je hebt en dat gereedschap vraagt onderhoud. Kijk daarom regelmatig wat jij nodig hebt om met deze cliënt, deze groep of deze casus in contact te blijven. Dat is geen luxe voor als er tijd over is. Naar de Gamma kun je niet.

Martijn Dragt, adviseur praktijkleren en betrokken bij LeerSaam