Werkgeluk in de zorg: het begint niet bij je functie, maar bij wie je bent

Wie mij vraagt wat ik doe bij LeerSaam, krijgt een antwoord dat begint bij een klaslokaal. Ik ben ooit begonnen als onderwijzer op een basisschool en gaf daarna jarenlang Speciaal Voortgezet Onderwijs in de Bijlmer, aan jongeren met een licht verstandelijke beperking en vaak stevige gedragsproblemen. Lesgeven aan een doelgroep die niet vanzelf meebeweegt leert je iets wat geen studieboek je bijbrengt: dat leren pas begint op het moment dat iemand zich gezien voelt. Die les nam ik mee toen ik de overstap maakte naar de zorg, waar ik opnieuw werkte met mensen voor wie het leven niet vanzelf gaat. Op een geheel nieuwe manier kwam het ook weer van pas in mijn tijd als directeur van CURA XL. Ruim twaalf jaar was ik daar medeverantwoordelijk voor de organisatie en de mensen die er werken.

Die combinatie van onderwijs en zorg, van de klas en de directiekamer, is precies wat ik nu meebreng naar LeerSaam. Ik kijk niet in de eerste plaats naar de inhoud van de leerlijn, want die staat en die is goed. Ik kijk naar wat eromheen gebeurt. LeerSaam is ontstaan als gezamenlijk initiatief van verschillende organisaties en heeft in een paar jaar tijd een mooie leerlijn neergezet, met symposia en diplomeringen die er toe doen. Nu de projectfase op zijn einde loopt, komt de vraag die ik als directeur zo vaak heb gesteld: wie voelt zich straks eigenaar? Hoe zorg je dat iets wat met zoveel energie is opgebouwd blijft groeien, ook als de projectgroep en de startfinanciering er niet meer zijn? Over dat perspectief denk ik mee.

Om te begrijpen waarom ik dat de moeite waard vind, moet je een keer bij een certificaatuitreiking van de leergang van LeerSaam zijn geweest. Ik was erbij, vlak voor het laatste symposium, en luisterde naar de verhalen van de deelnemers. Wat mij opviel is dat het nauwelijks ging over kennis of vaardigheden, waar de meeste opleidingen om draaien. Het ging over wie je bent en hoe je omgaat met de wereld om je heen. Deelnemers leren met een aantal concrete tools echt te reflecteren op zichzelf, en maken vanuit die reflectie bewuste keuzes over hoe ze zichzelf inzetten als instrument: richting cliënten, richting collega’s en in hun eigen werkende leven. Aandacht voor de mens, in de meest letterlijke zin.

Dat zoiets werkt, zag ik van dichtbij. Een collega die al twaalf jaar bij CURA XL werkte, koos na de leerlijn voor een andere baan. Je zou dat verlies kunnen noemen, maar ik zie het anders. Ik heb liever dat iemand een bewuste stap zet, dan dat iemand blijft hangen op een plek die eigenlijk niet meer past. Als die beweging in het hele Noorden op gang komt, stroomt er bij ons ook weer iemand binnen met nieuwe energie. Zo bekijk ik het: als collectief van zorgorganisaties die elkaars mensen sterker maken. Niet als losse eilanden die hun medewerkers proberen vast te houden, soms tegen beter weten in.

Het thema van de leergang, werkgeluk, is voor mij de afgelopen tijd bepaald geen abstract begrip gebleven. Ook ik heb momenten gekend waarop dingen niet liepen zoals ik had gehoopt en waarop ik het gevoel van falen heb ervaren. Op het symposium vertelde Mark Tuitert hoe je het gevoel van falen kunt omzetten in iets positiefs. Dat verhaal viel bij mij op vruchtbare grond. Ik denk inmiddels dat het gevoel van falen misschien wel een volgende stap is in je ontwikkeling: onaangenaam als je er middenin zit, maar de bron van nieuw werkgeluk zodra je eruit komt en er iets mee doet. Wat dat werkgeluk voor mij is, weet ik nu ook preciezer dan vroeger. Ik ben op mijn gelukkigst als ik kan spelen, als ik mag freewheelen en mijn creativiteit kwijt kan in het werk.

Wat voor mij geldt, geldt net zo goed voor de zorgmedewerker die net begint, aan het zwemmen is en het even niet meer weet. We leggen met zijn allen zo’n nadruk op succes dat alles mooi, perfect en netjes moet zijn. Zelfs als het niet goed gaat, presenteren we onszelf alsof het wel zo is. Misschien mag je af en toe gewoon laten zien dat je worstelt. Ik geloof dat dat erbij hoort en dat het zelfs een waardevol proces kan zijn, zolang je het accepteert. Dat is uiteindelijk ook wat de leergang mensen leert.

Daarom kijk ik vooral vooruit. De leergang staat, het effect is zichtbaar en de vraag is nu hoe we die impact de komende jaren laten groeien. Hoe zorgen we dat de leergang een vaste plek krijgt in het Noorden en hoe brengen we hem onder de aandacht bij organisaties die hun eigen opleidingsprogramma’s al hebben? Dat zijn vragen waar ik graag over meedenk. Mijn rol zie ik in het uitzetten van die route, in de regie erop en in het vinden van mensen die het verder kunnen dragen. Wat ik bij die certificaatuitreiking zag, verdient een toekomst.

Begin november start de volgende leergang. Misschien is dat het moment waarop jij, of iemand uit jouw team, ontdekt wanneer je op je gelukkigst bent in je werk en hoe je daaraan kunt werken.